Cẩm nang du lịch9 phút đọc
- ICAO — Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế. Là cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc. Thành viên là các quốc gia (193 nước).
- IATA — Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế. Là một hiệp hội ngành nghề. Thành viên là các hãng hàng không (khoảng 350 hãng, chiếm phần lớn lưu lượng toàn cầu).
Khác biệt đó quyết định mọi thứ còn lại. ICAO nói chuyện với chính phủ về an toàn; IATA nói chuyện giữa các hãng với nhau về thương mại.
ICAO: luật chơi về an toàn
ICAO ra đời từ Công ước Chicago ngày 7/12/1944, khi 52 quốc gia họp lại để chuẩn bị cho hàng không dân dụng thời hậu chiến.
Công việc chính của ICAO là ban hành SARPs — Tiêu chuẩn và Khuyến nghị thực hành. Đây là các quy chuẩn kỹ thuật và an toàn: máy bay phải đáp ứng gì, phi công phải được huấn luyện ra sao, sân bay phải có thiết bị gì, tai nạn phải được điều tra thế nào.
ICAO không trực tiếp quản một hãng bay nào. Nó ra chuẩn, rồi từng quốc gia thành viên đưa chuẩn đó vào luật của mình và tự giám sát các hãng trong nước. Ở Việt Nam, cơ quan đó là Cục Hàng không Việt Nam. Nói cách khác: ICAO viết luật mẫu, quốc gia thi hành.
ICAO cũng định ra "các quyền tự do bầu trời" — bộ quy tắc quyết định hãng của nước A được làm gì trên lãnh thổ nước B: chỉ bay quá cảnh, được hạ cánh kỹ thuật, được chở khách từ nước mình sang, hay được chở khách giữa hai điểm trong nước B. Mỗi đường bay quốc tế bạn đặt vé đều nằm trong một hiệp định song phương dựa trên khung này.
Trên trang này, phần lớn tin ICAO đều thuộc loại đó — quy chuẩn ràng buộc các hãng: quy định về pin sạc dự phòng trên máy bay, tiêu chuẩn môi trường với tàu bay mới, khung điều tra tai nạn.
IATA: luật chơi về thương mại
IATA thành lập tháng 4/1945 tại Havana, là nơi các hãng hàng không thống nhất với nhau cách làm ăn chung.
Những gì IATA chuẩn hóa có mặt ở khắp hành trình của bạn, dù bạn không để ý:
- Mã sân bay 3 ký tự — HAN, SGN, BKK. Đây là mã in trên vé và trên thẻ hành lý.
- Mã hãng 2 ký tự — VN, VJ, SQ, CX.
- Số vé điện tử — mỗi hãng có một mã số ba chữ số của riêng mình, đứng đầu số vé. Vietnam Airlines là 738, Vietjet là 978. Nhìn ba số đầu của số vé là biết vé do hãng nào phát hành.
- Hạng đặt chỗ và mã giá vé — các chữ cái quyết định vé của bạn đổi được hay không, hành lý bao nhiêu. Chúng tôi giải thích kỹ ở bài ký hiệu trên vé máy bay.
- Thanh toán giữa các hãng — hệ thống BSP giúp một đại lý bán vé của hàng chục hãng mà chỉ phải thanh toán qua một đầu mối. Đây là hạ tầng khiến việc đặt vé nhiều hãng trên cùng một hành trình là chuyện bình thường.
- Hành lý nối chuyến — quy tắc chuyển hành lý giữa hai hãng khác nhau trên cùng một vé.
IATA không có quyền lực nhà nước. Một hãng không phải thành viên IATA vẫn bay hợp pháp bình thường — nhiều hãng giá rẻ chọn đứng ngoài. Nhưng mã sân bay và mã hãng do IATA cấp thì gần như cả ngành đều dùng, kể cả hãng không phải thành viên.
Bảng so sánh nhanh
| ICAO | IATA | |
|---|---|---|
| Bản chất | Cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc | Hiệp hội ngành nghề |
| Thành viên | Quốc gia (193) | Hãng hàng không (khoảng 350) |
| Thành lập | 1944, Công ước Chicago | 1945, Havana |
| Lo việc gì | An toàn, kỹ thuật, điều tra tai nạn, môi trường | Vé, giá, hành lý, thanh toán giữa các hãng |
| Hiệu lực | Qua luật của từng quốc gia | Thỏa thuận tự nguyện giữa các hãng |
| Mã sân bay | 4 ký tự — VVNB | 3 ký tự — HAN |
| Mã hãng | 3 ký tự — HVN, VJC | 2 ký tự — VN, VJ |
| Bạn gặp ở đâu | Không lưu, kế hoạch bay, radar | Vé, thẻ lên tàu, thẻ hành lý |
Một điểm hay nhầm: "chuẩn IATA" không phải là chứng nhận an toàn
Nhiều người nghĩ hãng thuộc IATA thì an toàn hơn. Không hẳn.
Cái quyết định một hãng có được bay hay không là giấy phép do nhà chức trách hàng không nước đó cấp, dựa trên chuẩn ICAO. IATA có chương trình đánh giá an toàn khai thác riêng gọi là IOSA, và đó là một cuộc kiểm tra thật, nhưng nó là điều kiện để làm thành viên IATA — không phải là thứ cho phép hãng cất cánh.
Ngược lại cũng đúng: một hãng giá rẻ không tham gia IATA vẫn phải đáp ứng đủ mọi chuẩn an toàn mà nhà chức trách áp dụng theo ICAO.
Câu hỏi thường gặp
ICAO và IATA cái nào "to hơn"?
Hai bên không cùng loại nên không so trực tiếp được. ICAO có thẩm quyền quốc tế về an toàn thông qua các quốc gia thành viên; IATA có ảnh hưởng thương mại thông qua các hãng thành viên.
Vì sao Nội Bài vừa là HAN vừa là VVNB?
HAN là mã IATA 3 ký tự dùng trong bán vé; VVNB là mã ICAO 4 ký tự dùng trong khai thác bay. Hai hệ mã phục vụ hai mục đích khác nhau nên tồn tại song song. Xem thêm bài về mã sân bay.
Mã hãng của Vietnam Airlines là gì?
VN theo IATA, HVN theo ICAO, và 738 là mã số đứng đầu số vé. Vietjet lần lượt là VJ, VJC và 978.
Hãng không thuộc IATA có an toàn không?
An toàn do nhà chức trách hàng không của quốc gia cấp phép quyết định, dựa trên chuẩn ICAO — không do tư cách thành viên IATA. Nhiều hãng giá rẻ lớn không phải thành viên IATA.
Liên minh hàng không có liên quan gì tới IATA không?
Không. SkyTeam, Star Alliance và Oneworld là các liên minh thương mại giữa một nhóm hãng, độc lập với IATA. Xem bài về SkyTeam.
Đọc tiếp
Mã sân bay và mã thành phố · Ký hiệu trên vé máy bay · Lịch sử hàng không thế giới · Thuật ngữ ngành hàng không: ASK, RPK, PLF, Yield
Nguồn và thời điểm
Thông tin tổ chức theo công bố của ICAO và IATA. Số lượng quốc gia thành viên ICAO và hãng thành viên IATA thay đổi theo thời gian; số liệu ghi nhận tại thời điểm đăng bài, 15/09/2026.
